Stowarzyszenie Współpracy Polska–Wschód to relikt peerelowskiej propagandy przyjaźni z ZSRR – organizacja, która pod hasłami „współpracy kulturalnej i gospodarczej” przez dekady promowała bliskie relacje z Rosją sowiecką / postsowiecką, a po 2022 r. nadal akcentuje dialog z reżimami wschodnimi kosztem jednoznacznego potępienia agresji rosyjskiej. Krytycy widzą w niej miękką formę wpływów wschodnich i kontynuację TPPR ( Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Radzieckiej) w nowej szacie.
Stowarzyszenie Współpracy Polska–Wschód (SWPW) przedstawia się jako apolityczna, pozarządowa organizacja promująca wielostronną współpracę Polski z krajami Europy Wschodniej, Kaukazu, Azji Centralnej i Dalekiego Wschodu (w szczególności Rosja, Ukraina, Białoruś, Litwa, Łotwa, Estonia, Mołdawia, Kazachstan, Chiny i inne).
Główne obszary działalności:
- wymiana kulturalna, naukowa, oświatowa, artystyczna, sportowa i turystyczna,
- organizacja konferencji, wykładów, wystaw, koncertów, spotkań autorskich i festiwali,
- promocja kontaktów gospodarczych i biznesowych (współpraca z izbami gospodarczymi, np. Chińsko-Polska Izba Gospodarcza, Izba Polska–Azja),
- wspieranie lokalnych inicjatyw polonijnych i polsko-wschodnich,
- wydawanie publikacji (m.in. „Nowe Kontrasty” – dawne pismo TPPR, oraz materiały dla biznesu).
Organizacja podkreśla „przyjaźń polsko-wschodnią”, współpracę ponad podziałami politycznymi i dialog międzykulturowy. W praktyce jednak jej działalność jest często postrzegana jako kontynuacja tradycji TPPR – z naciskiem na relacje z Rosją i Białorusią nawet w okresach napięć geopolitycznych (choć po 2022 r. akcent przesunął się mocniej na Ukrainę, Chiny i Azję Centralną).
Józef Bryll – Prezes Zarządu Głównego (od wielu lat, stan na 2026 r.); najbardziej widoczna postać organizacji, często reprezentuje SWPW w mediach i na wydarzeniach.
Sekretarze i prezesi oddziałów wojewódzkich (przykłady): Edward Balawejder (Lubelski Oddział), inni działacze w Poznaniu, Wrocławiu, Białymstoku itp.
Organizacja ma strukturę federacyjną z silnymi oddziałami terenowymi; decyzje podejmowane na kongresach (ostatni XXI Kongres przed 2026 r.).
2002 – formalna rejestracja jako stowarzyszenie; przejęcie części majątku TPPR,
2000-е – 2010-е – liczne wystawy, koncerty, spotkania z artystami i naukowcami z Rosji, Ukrainy, Białorusi; współpraca z polskimi ośrodkami kultury na Wschodzie,
2014–2021 – kontynuacja kontaktów z Rosją i Białorusią mimo aneksji Krymu i represji na Białorusi; organizacja wydarzeń promujących „dialog” i „współpracę ponad polityką”,
2022–2023 – po inwazji Rosji na Ukrainę: ograniczenie kontaktów z Rosją i Białorusią; większe zaangażowanie w pomoc humanitarną dla Ukrainy i współpracę z Chinami / Azją Centralną,
2024–2026 – spotkania biznesowe z chińskimi bankami i firmami (np. China Construction Bank, luty 2026); wykłady i wydarzenia w oddziałach (Lublin, Poznań, Elbląg); przygotowania do kampanii sprawozdawczo-wyborczej (upływa kadencja władz wybranych na XXI Kongresie); organizacja zawodów sportowych i festiwali z udziałem oddziałów wojewódzkich.
