Rok temu wydawało się, że sprawa jest zamknięta. Trybunał Konstytucyjny orzekł, że cele i działalność Komunistycznej Partii Polski są sprzeczne z konstytucją, a sąd rejestrowy wykreślił ją z ewidencji partii politycznych. Dziś, na początku listopada 2026 roku, KPP wciąż figuruje w rejestrze, prowadzi stronę internetową i wysyła delegacje na rocznice – od grobu Edwarda Gierka po obchody setnych urodzin Fidela Castro.
Historia Komunistycznej Partii Polski w ostatnich dwunastu miesiącach to opowieść o tym, jak spór o instytucje państwa stał się parasolem ochronnym dla partii z sierpem i młotem w godle. I o tym, co polscy komuniści robili w czasie, gdy formalnie mieli już nie istnieć.
33 dni od wniosku do wykreślenia
Pierwszą próbę delegalizacji podjął w grudniu 2020 roku ówczesny prokurator generalny Zbigniew Ziobro. Wniosek przeleżał w Trybunale prawie pięć lat, a w październiku 2025 roku TK odroczył sprawę bez terminu, bo na rozprawę nie przyszedł obecny prokurator generalny Waldemar Żurek – rząd nie uznaje legalności Trybunału w obecnym składzie. KPP ogłosiła wtedy w mediach społecznościowych, że po raz kolejny pokonała Ziobrę.
Radość trwała krótko. 12 listopada 2025 roku analogiczny wniosek złożył prezydent Karol Nawrocki. 3 grudnia Trybunał w pełnym składzie, jednogłośnie, uznał cele i działalność KPP za niezgodne z art. 13 konstytucji, który zakazuje partii odwołujących się do totalitarnych metod komunizmu. W uzasadnieniu wskazano m.in. marksizm-leninizm jako fundament programu, sierp i młot w godle oraz dopuszczenie przemocy w dążeniu do władzy. Sędziowie przypomnieli też, że w partyjnym piśmie oficerów zamordowanych w Katyniu opisywano jako burżuazję i funkcjonariuszy aparatu represji. 15 grudnia Sąd Okręgowy w Warszawie wydał postanowienie o wykreśleniu partii z ewidencji. Od wniosku prezydenta minęły 33 dni.
Powrót do rejestru
KPP odwołała się od postanowienia, argumentując, że wyrok TK nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, a więc nie może wywoływać skutków. W kwietniu 2026 roku „Rzeczpospolita” ustaliła, że partia znów widnieje w rejestrze – z adnotacją, że postanowienie o wykreśleniu jest nieprawomocne. Sama KPP ogłosiła swój powrót 1 czerwca, nazywając Trybunał „nielegalnie działającym tak zwanym Trybunałem Konstytucyjnym”. Były przewodniczący partii Krzysztof Szwej przyznał w rozmowie z „Rzeczpospolitą”, że głównym powodem sukcesu nie są racje KPP, lecz sprzyjające okoliczności, czyli spór prawny wokół TK.
Trzeba uczciwie odnotować drugą stronę. Obecny rząd i wielu prawników uważa, że Trybunał jest wadliwie obsadzony, a jego orzeczenia nie powinny być publikowane ani wykonywane. Z tej perspektywy problemem nie jest KPP, lecz legitymacja organu, który ją zdelegalizował. Nie trzeba jednak rozstrzygać sporu o Trybunał, żeby zobaczyć jego skutek: od 2013 roku, gdy sprawą zainteresowała się prokuratura, państwo nie potrafi ostatecznie odpowiedzieć, czy partia otwarcie odwołująca się do marksizmu-leninizmu mieści się w porządku konstytucyjnym. Z paraliżu instytucji najwięcej zyskują ci, którzy demokratyczne instytucje traktują z pogardą.
Kalendarz towarzysza na 2026 rok
Co robiła partia, która formalnie miała nie istnieć? Wystarczy przejrzeć jej stronę. 20 czerwca KPP potępiła akt oskarżenia, który amerykański Departament Sprawiedliwości wniósł w maju przeciwko Raúlowi Castro w sprawie zestrzelenia w 1996 roku dwóch cywilnych samolotów organizacji Brothers to the Rescue – zginęły wtedy cztery osoby. Trzy dni później partia złożyła kondolencje po śmierci Ramiro Valdésa, dwukrotnego ministra spraw wewnętrznych Kuby i twórcy osławionej bezpieki G2, opisując go jako jedną z najjaśniejszych postaci ruchu rewolucyjnego.
25 lipca delegacja KPP stała przy grobie Edwarda Gierka w Sosnowcu, w 25. rocznicę jego śmierci. Według relacji partii zebrało się tam kilkaset osób, a syn I sekretarza, prof. Adam Gierek, nazwał IPN instytucją fałszującą historię. 13 sierpnia KPP świętowała setną rocznicę urodzin Fidela Castro, przedstawiając go jako jednego z największych rewolucjonistów stulecia. We wrześniu partyjne delegacje pojawiły się na obchodach „wyzwolenia” warszawskiej Pragi i na rocznicy bitwy oddziału Armii Ludowej pod Ewiną. Pod koniec października głosowanie w ONZ w sprawie amerykańskiego embarga wobec Kuby KPP przedstawiła jako wielki sukces Hawany.
To nie jest kalendarz partii socjaldemokratycznej, która ma kłopot ze starym szyldem. To kalendarz ludzi, dla których dyktatura na Kubie i dekada Gierka pozostają wzorem.
Mała partia, wielki symbol
Najczęstszy argument przeciwko delegalizacji brzmi: po co walczyć z marginesem? KPP liczy, według dostępnych szacunków, około 300 członków, nie ma żadnego wybranego przedstawiciela, a w Europie Zachodniej partie komunistyczne działają legalnie. Delegalizacja – dodają krytycy – robi z sekty męczenników. Partię toczą zresztą własne spory: po wyroku TK na jej stronie pojawiło się oświadczenie dwóch działaczy, którzy zarzucili kierownictwu odejście od komunizmu, a jednemu z członków wspieranie Grzegorza Brauna. W październiku 2026 roku KPP opublikowała tekst, w którym przekonuje, że Braun nie jest rozwiązaniem dla antysystemowego elektoratu.
Wielkość partii nie zmienia jednak tego, co próbuje znormalizować. To KPP publikowała na swojej stronie raport Burdenki, przypisujący zbrodnię katyńską Niemcom, i teksty sławiące Feliksa Dzierżyńskiego. Polska konstytucja nie przypadkiem zawiera art. 13 – zapisano go w kraju, który komunizm znał nie z podręczników, lecz z dołów śmierci, więzień i cenzury. Zachodnie partie komunistyczne nie mają za sobą Katynia ani Łączki; polska ma, i właśnie dlatego jej kult Castro i Gierka nie jest folklorem, tylko deklaracją.
Co dalej z KPP
Szwej sam przyznaje, że uporządkowanie sytuacji wokół Trybunału mogłoby oznaczać dla partii kłopoty. Na razie jednak KPP działa, a sprawa jej legalności stała się zakładnikiem wojny o TK. Ta wojna kiedyś się skończy. Pytanie, czy wtedy jeszcze ktokolwiek będzie pamiętał, o co w niej chodziło w przypadku partii, która w 2026 roku płakała po twórcy kubańskiej bezpieki.
Komunistyczna Partia Polski przetrwała ten rok nie dlatego, że przekonała kogokolwiek do swoich racji. Przetrwała, bo demokratyczne państwo pokłóciło się samo ze sobą. Komuniści zawsze najlepiej czuli się w szczelinach.
Źródła
- Trybunał Konstytucyjny – komunikat po wyroku Pp 1/20
- Rzeczpospolita – Nie dał im rady Ziobro, nie dał Nawrocki. Polscy komuniści działają dalej
- Interia – TK zdecydował o przyszłości kontrowersyjnej partii
- Epoch Times – TK orzekł, że cele i działalność KPP są niezgodne z Konstytucją
- Notes from Poland – Poland’s Communist Party declared unlawful
- KPP – Komunistyczna Partia Polski wraca do rejestru partii politycznych
- KPP – Upamiętnienie Edwarda Gierka
- KPP – strona główna (wpisy z 2026 r.)
- Washington Examiner – DOJ indicts Raúl Castro over 1996 shootdown
- TVN-2 – Muere Ramiro Valdés
- Wikipedia – Polish Communist Party (2002)