Kościuszkowcy na sztandarach. Kto w 2026 roku świętuje „wyzwolenie”

17 stycznia – „wyzwolenie Warszawy”. 15 września – „wyzwolenie Pragi”. 12 października – rocznica bitwy pod Lenino, w PRL obchodzona jako Dzień Wojska Polskiego. W 2026 roku wokół tych dat znów spotykały się środowiska, które z pamięci o ludowym Wojsku Polskim uczyniły swoją tożsamość: organizacje kombatanckie z rodowodem w PRL, Komunistyczna Partia Polski i publicyści „Przeglądu Socjalistycznego”. W tym samym nurcie od lat działa Stowarzyszenie Tradycji Ludowego Wojska Polskiego im. gen. Zygmunta Berlinga.

Trzeba od razu postawić jedno rozróżnienie, bez którego cała dyskusja traci sens. Żołnierze 1. Dywizji im. Tadeusza Kościuszki – w większości zesłańcy, którzy nie zdążyli do armii Andersa – zasługują na pamięć. Polityczny projekt ludowego Wojska Polskiego, stworzony przez Stalina i nadzorowany przez sowieckich oficerów, na hołd nie zasługuje. Kłopot w tym, że uczestnicy tegorocznych obchodów konsekwentnie te dwie rzeczy zlewają w jedno.

Lenino: krew żołnierzy, kapitał Stalina

Infografika: ludowe Wojsko Polskie pod Lenino i obóz NKWD w Rembertowie – liczby
Lenino i Rembertów – liczby przywołane w artykule. Źródła: Kombatant Polski, Radio Opole, Wikipedia

Bitwa pod Lenino 12–13 października 1943 roku była chrztem bojowym dywizji sformowanej w ZSRS i dowodzonej przez Zygmunta Berlinga. Dywizja, niedoszkolona i walcząca w składzie sowieckiej 33. Armii, straciła blisko jedną czwartą stanu – ok. 510 poległych i 1776 rannych. Procentowo to więcej niż straty 2. Korpusu pod Monte Cassino.

Historycy IPN zwracają uwagę, że Stalinowi zależało, by przed konferencją ministrów spraw zagranicznych Wielkiej Trójki w Moskwie pokazać światu „polskie wojsko” walczące po jego stronie. Dlatego posłał do boju jednostkę, która nie była gotowa. Sam Berling, jako jeniec Starobielska, potajemnie podjął współpracę z NKWD, a potem zdezerterował z armii Andersa. W PRL bitwa pod Lenino stała się mitem założycielskim ludowego wojska, a 12 października – jego świętem.

W tym roku 83. rocznicę bitwy obchodzono 12 października na placu Piłsudskiego w Warszawie, pod patronatem władz państwowych i organizacji kombatanckich. To ważne: oficjalne uroczystości mogą i powinny honorować żołnierzy. Pytanie brzmi, jaką opowieść im towarzyszy.

„Wyzwolenie” w kalendarzu 2026

Opowieść środowisk z naszej bazy nie pozostawia wątpliwości. „Przegląd Socjalistyczny”, wydawany przez stowarzyszenie Porozumienie Socjalistów, w dziale poświęconym życiu lewicy relacjonował styczniowe obchody 81. rocznicy „wyzwolenia Warszawy” przez 1. Armię WP walczącą u boku Armii Czerwonej oraz majowe uroczystości przy Grobie Nieznanego Żołnierza, na których wieńce składały także ugrupowania polityczne.

15 września przed pomnikiem Kościuszkowca na Pradze świętowano 82. rocznicę „wyzwolenia” prawobrzeżnej Warszawy. Na stronie KPP, której delegacja była obecna, można przeczytać relację z przemówienia prezesa Związku Kombatantów RP i Byłych Więźniów Politycznych płk. Czesława Lewandowskiego. Mówił on, że dla mieszkańców Pragi nadejście Wojska Polskiego i Armii Czerwonej było wyzwoleniem, przypominał o ok. 520 poległych żołnierzach WP i 7000 sowieckich, a o IPN powiedział, że nie zniszczy zasług berlingowców. Dzień później ta sama partia relacjonowała udział w obchodach bitwy oddziału Armii Ludowej pod Ewiną.

Stowarzyszenie Tradycji LWP im. gen. Berlinga od lat uczestniczy w takich uroczystościach – w 2024 roku jego delegacja składała wieńce na rocznicę Lenino przy Grobie Nieznanego Żołnierza. Sam patron, którego imię nosi, jest dla tego środowiska bohaterem, a nie postacią tragiczną i dwuznaczną.

Co jest nie tak ze słowem „wyzwolenie”

Najmocniejszy kontrargument trzeba potraktować poważnie. Dla ludzi na Pradze w 1944 roku koniec niemieckiej okupacji był realną ulgą. Weterani, którzy dziś mówią o wyzwoleniu, często naprawdę tak to przeżyli, a żołnierze 1. Armii, którzy we wrześniu 1944 roku forsowali Wisłę na pomoc powstańcom, płacili za to krwią. Odbieranie im pamięci byłoby niesprawiedliwe.

Ale „wyzwolenie” oznacza odzyskanie wolności, a tej po 1944 roku nie było. W tej samej prawobrzeżnej Warszawie, w Rembertowie, od września 1944 do lipca 1945 roku działał specjalny obóz NKWD, w którym więziono przede wszystkim żołnierzy Armii Krajowej, NSZ i Batalionów Chłopskich. Pierwszy transport z Rembertowa na Syberię w marcu 1945 roku zabrał ponad tysiąc osób; około jednej czwartej zmarło w drodze. Armia Czerwona, która „wyzwalała” Pragę, zatrzymała się na prawym brzegu Wisły, podczas gdy Niemcy dobijali powstańczą Warszawę.

Jedna okupacja się skończyła, druga się zaczęła. Język, który to zaciera, nie jest neutralny – to język propagandy PRL, a nie historii.

Pamięć o żołnierzach, nie o systemie

Można uczcić żołnierzy spod Lenino i z przyczółków czerniakowskich bez powtarzania kłamstw o wdzięczności wobec Armii Czerwonej. Robią to zresztą historycy IPN, którzy od lat podkreślają, że trzeba odróżnić dowództwo i aparat polityczny ludowego wojska od zwykłych żołnierzy, nie mających wpływu na to, do czego ich wykorzystano.

Problem nie leży więc w samym upamiętnieniu, lecz w tym, kto i po co je przejmuje. Gdy na rocznicy „wyzwolenia” Pragi stoi delegacja partii, która w tym samym roku składała hołd Gierkowi i opłakiwała twórcę kubańskiej bezpieki, nie chodzi już o pamięć o poległych. Chodzi o legitymizację systemu, który ich losem posłużył się dwa razy – raz na froncie, drugi raz w propagandzie.

Kościuszkowcy zasługują na prawdę

Żołnierze ludowego Wojska Polskiego nie wybierali swojej armii. Wybór, którą opowieść o nich będziemy powtarzać, należy jednak do nas. Tak jak pamiętamy o Sybirakach, którzy zdążyli do Andersa, możemy pamiętać o tych, którym los wyznaczył drogę przez Sielce nad Oką. Ta pamięć nie może jednak być przepustką dla ludzi, którzy przy okazji chcą przywrócić cześć PRL. Jeśli mamy być wobec nich uczciwi, musimy mówić o Lenino i o Rembertowie jednym tchem.

Źródła

Udostępnij

Otagowano, , ,
Polub nas

Share