W Pekinie zakończyło się w czwartek 29 października piąte plenarne posiedzenie Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin. Oficjalny komunikat jest jak zwykle napisany drewnianym językiem: „pełne i rygorystyczne samorządzenie partii”, „dyscyplina”, „walka z korupcją”. Pod tą warstwą kryje się jednak liczba, która mówi wszystko: plenum zatwierdziło wyrzucenie z partii 33 osób – najwięcej na jednym posiedzeniu Komitetu Centralnego od 1978 roku.
To nie jest zwykła akcja antykorupcyjna. Czystka w KPCh, którą obserwujemy, dotknęła byłych członków Biura Politycznego, najwyższych generałów i ludzi, których jeszcze niedawno wymieniano jako przyszłych ministrów. Rok przed XXI zjazdem partii Xi Jinping usuwa każdego, kto mógłby stanąć mu na drodze.
Kogo wyrzucono z partii
Na liście są nazwiska, które jeszcze kilka lat temu należały do absolutnego szczytu chińskiej władzy. Zhang Youxia był wiceprzewodniczącym Centralnej Komisji Wojskowej, czyli najważniejszym żołnierzem w państwie po samym Xi. Liu Zhenli kierował Departamentem Sztabu Połączonego. Ma Xingrui to były członek Biura Politycznego i były szef partii w Sinciangu – regionie, w którym reżim zbudował system obozów dla Ujgurów. Liu Jianchao stał na czele Wydziału Międzynarodowego KC i uchodził za kandydata na ministra spraw zagranicznych. Jin Zhuanglong był ministrem przemysłu.
Komunikat wylicza sprawy osobno: Centralna Komisja Kontroli Dyscypliny przedstawiła raporty o „poważnych naruszeniach” 18 funkcjonariuszy, a Centralna Komisja Wojskowa – o 16 wojskowych. Śledztwo wobec Zhang Youxii i Liu Zhenli ogłoszono już w styczniu 2026 roku. Teraz plenum jedynie przyklepało wyrok, który zapadł wcześniej w wąskim gronie.
Czystka nie ominęła też finansów państwa. Wśród usuniętych jest Yi Huiman, były przewodniczący Chińskiej Komisji Nadzoru Papierów Wartościowych, a Li Yunze, były szef krajowego regulatora finansowego, został pozbawiony funkcji partyjnych. Wojsko, dyplomacja, przemysł, finanse, Sinciang – trudno o bardziej wymowny przekrój. Nie ma takiej dziedziny, w której ktoś mógłby czuć się bezpiecznie.
Armia oczyszczona do gołej ziemi
Najbardziej uderza to, co stało się z wojskiem. Według Al Jazeery kampania „antykorupcyjna” zmiotła już pięciu z siedmiu członków Centralnej Komisji Wojskowej. Po plenum faktyczne kierownictwo komisji zostało zredukowane do dwóch osób: samego Xi Jinpinga oraz generała Zhang Shengmina, którego właśnie awansowano do Biura Politycznego.
W systemie, w którym armia nie służy państwu, lecz partii, kontrola nad generałami to podstawa władzy. Mao powtarzał, że władza wyrasta z lufy karabinu. Xi wyciągnął z tego wniosek praktyczny: lufa ma należeć do jednego człowieka, a każdy, kto ma własne zaplecze w wojsku, jest potencjalnym zagrożeniem.
Najpustsza sala od śmierci Mao
Czystki widać nawet w liczbach dotyczących samej obecności. Na plenum przybyło 162 członków i 117 zastępców członków Komitetu Centralnego. Al Jazeera zwracała uwagę, że to najniższa frekwencja od śmierci Mao Zedonga w 1976 roku. Przed posiedzeniem osiem miejsc w Komitecie było pustych, a kolejnych 15 członków znajdowało się pod lupą śledczych.
Plenum uzupełniło luki, awansując dziesięciu zastępców na pełnych członków. Jednocześnie komunikat podkreśla „Myśl Xi Jinpinga o budowie partii” jako część oficjalnej ideologii i wielokrotnie powtarza formułę o Komitecie Centralnym „z towarzyszem Xi Jinpingiem jako rdzeniem”. Już w styczniu Xi publicznie piętnował urzędników „o dwóch twarzach”, którzy tylko udają posłuszeństwo. Teraz wiemy, jak kończą ci, których uzna za takich.
Warto zauważyć, w jakim momencie to się dzieje. Chińska gospodarka, druga na świecie, zmaga się ze słabym popytem wewnętrznym, przedłużającym się kryzysem na rynku nieruchomości i napiętymi relacjami ze Stanami Zjednoczonymi. Komunikat plenum wzywa do „pobudzania popytu” i dobrego startu 15. planu pięcioletniego, ale główną odpowiedzią władzy na trudności nie są reformy, tylko jeszcze ściślejsza kontrola nad kadrami. To stary komunistyczny odruch: gdy system zawodzi, szuka się winnych w szeregach, a nie w samym systemie.
„Ale przecież korupcja w Chinach jest prawdziwa”
Uczciwie trzeba przyznać: korupcja w chińskim aparacie, także w armii, nie jest wymysłem propagandy. Amerykański China Aerospace Studies Institute wylicza, że od 2022 roku ponad stu generałów z dwiema lub trzema gwiazdkami zostało usuniętych, wyrzuconych albo po prostu zniknęło w związku z zarzutami korupcyjnymi. Sam Xi nazywał korupcję największym zagrożeniem dla partii. Zwolennicy Xi powiedzą więc, że przywódca po prostu sprząta.
Problem w tym, kto i jak sprząta. W Chinach nie ma niezależnych sądów, wolnej prasy ani opozycji, która mogłaby patrzeć władzy na ręce. Komisja Kontroli Dyscypliny to organ partii, a nie państwa prawa – działa w tajemnicy, zatrzymuje ludzi poza zwykłym wymiarem sprawiedliwości, a jej wyroki zatwierdza ten sam przywódca, który na nich korzysta. Kampania trwa już 14 lat i objęła tysiące urzędników, a mimo to co roku „odkrywa” nowych winnych na samym szczycie. Gdyby chodziło o system, po 14 latach coś by się zmieniło. Skoro zmienia się tylko lista lojalnych, chodzi o władzę.
Przed zjazdem w 2027 roku
Plenum ogłosiło, że XXI Zjazd KPCh odbędzie się w Pekinie w drugiej połowie 2027 roku. Powszechnie oczekuje się, że Xi Jinping zapewni sobie wtedy czwartą kadencję szefa partii – coś, czego nie było od czasów Mao. Tegoroczna czystka czyści przedpole: nie zostaje nikt z własną bazą w armii, aparacie czy dyplomacji, kto mógłby zgłosić inne zdanie.
Dla świata to sygnał ostrzegawczy. Państwo, w którym jeden człowiek kontroluje partię, armię i ideologię, a wokół siebie ma wyłącznie ludzi wystraszonych lub wdzięcznych, podejmuje decyzje bez hamulców. Także w sprawie Tajwanu, sojuszu z Rosją i Koreą Północną czy presji na sąsiadów.
Komunizm zawsze kończy w tym samym miejscu: „kolektywne kierownictwo” zamienia się w kult jednostki, a walka z „wrogami partii” w walkę z każdym, kto myśli samodzielnie. Pekin w 2026 roku nie jest wyjątkiem – jest kolejnym dowodem.
Źródła
- Xinhua – komunikat V plenum KC KPCh (29.10.2026)
- Dimsum Daily – Fifth Plenum confirms record 33 Party expulsions
- Business Today – China’s Communist Party expels 33 senior officials
- Al Jazeera – China’s political elite gather for talks on Communist Party discipline (26.10.2026)
- RTHK – śledztwo wobec Zhang Youxii i Liu Zhenli (24.01.2026)
- China Aerospace Studies Institute – Corruption in the People’s Liberation Army