Hawana nocą to dziś miasto latarek, świec i garnków. Gdy po raz kolejny pada sieć energetyczna, mieszkańcy wychodzą na balkony i walą łyżkami w naczynia. Ten hałas, cacerolazo, stał się językiem kubańskiego sprzeciwu.
Sześćdziesiąt siedem lat po rewolucji Castro reżim, który obiecywał chleb, godność i sprawiedliwość, nie potrafi zapewnić obywatelom nawet prądu. Rok 2026 może przejść do historii jako moment, w którym Kuba, ostatnie państwo komunistyczne obu Ameryk, zaczęła pękać od środka.
We wrześniu cała wyspa znów pogrążyła się w ciemności. Był to co najmniej szósty ogólnokrajowy blackout w tym roku i co najmniej dwunasty od końca 2024 roku. Za każdym razem bez prądu zostaje około 10 milionów ludzi.
Przyczyna bezpośrednia jest prosta: brak paliwa. Od stycznia obowiązuje amerykańska blokada dostaw ropy, a już w grudniu 2025 roku USA przejęły tankowce z wenezuelską ropą płynące na Kubę. Sam reżim przyznał, że od początku roku nie dotarła na wyspę żadna dostawa ropy poza jednorazowym darem 100 tysięcy ton z Rosji.
Przyczyna głębsza jest jednak inna. Kubański komunizm od zawsze żył na cudzy rachunek: najpierw na sowieckich subsydiach, potem na wenezuelskiej ropie. Gdy kolejny mecenas znika, system okazuje się niezdolny do samodzielnego utrzymania elektrowni, które pamiętają jeszcze czasy RWPG.
Jeszcze kilka lat temu publiczny protest na Kubie był rzadkością. Dziś to codzienność. Niezależne Kubańskie Obserwatorium Konfliktów (OCC) naliczyło w 2025 roku ponad 11 tysięcy protestów, skarg i publicznych wystąpień przeciwko dyktaturze.
Rok 2026 przyniósł eskalację:
Uderza to, kto wychodzi na ulice. Obserwatorzy zwracają uwagę, że w hawańskich dzielnicach protestują przede wszystkim kobiety, nastolatki i dzieci. Reżim odpowiada po swojemu: na ulice Santiago de Cuba wysłano specjalną brygadę MSW, tzw. czarne berety.
Odwaga pojedynczych ludzi robi wrażenie. 2 października na schodach hawańskiego Kapitolu mężczyzna rozwinął transparent z hasłem „Precz z dyktaturą”. Został zatrzymany na oczach przechodniów, a jego tożsamości do dziś nie potwierdzono.
Protestów przybywa, więźniów politycznych również. Madrycka organizacja Prisoners Defenders, która prowadzi imienną listę osób skazanych z powodów politycznych, notuje w tym roku rekord za rekordem: 1214 osób w lutym, 1281 w maju, ponad 1300 w lipcu.
Wśród nowych więźniów są dziennikarze, twórcy internetowi, raper, pastor ewangelicki i lekarz. Większość to jednak zwykli ludzie, skazani za pokojowy protest przeciwko brakowi wody, jedzenia i prądu. Na liście są też nieletni.
W kwietniu reżim ogłosił z pompą ułaskawienie 2010 więźniów jako „gest humanitarny”. Gdy opublikowano nazwiska, okazało się, że znalazło się wśród nich zaledwie dwóch więźniów politycznych. Władze z góry wyłączyły z amnestii skazanych za „przestępstwa przeciwko władzy”, czyli właśnie zarzut stawiany opozycjonistom. Oficjalnie Hawana twierdzi, że więźniów politycznych w ogóle nie ma.
Niektórzy nie doczekają wolności. Wiosną w areszcie zmarł Ernesto Brieva Sempé, uczestnik wielkich protestów z 11 lipca 2021 roku. Chorował na nerki, a dializy otrzymywał zbyt rzadko. Według Prisoners Defenders to szósty więzień polityczny zmarły pod kuratelą państwa od 2023 roku.
Hawana ma na wszystko jedną odpowiedź: winna jest amerykańska blokada. W tym tygodniu jej sojusznicy na całym świecie organizują akcje przed 28 października, gdy Zgromadzenie Ogólne ONZ po raz kolejny zagłosuje nad rezolucją potępiającą embargo.
Trzeba uczciwie przyznać: blokada paliwowa realnie pogłębiła kryzys i dotyka zwykłych ludzi. Jej krytycy, także na Zachodzie, podnoszą właśnie ten argument, a według doniesień Waszyngton liczy na zmianę władzy jeszcze w tym roku.
Ale narracja reżimu ma trzy słabe punkty:
Blokada może przyspieszyć upadek. Przyczyną upadku jest jednak system.
Polacy znają ten scenariusz. Puste półki, wyłączenia prądu, władza, która na każdy problem ma tylko jedną odpowiedź: milicję. W końcówce PRL-u to właśnie połączenie gospodarczej zapaści i oporu społecznego zmusiło komunistów do ustępstw.
Kuba nie jest jednak Polską z 1989 roku. Nie ma tam Kościoła tak silnego jak u nas ani wielomilionowej „Solidarności”. Wielu najodważniejszych wyemigrowało. W lutym Nikaragua zniosła dla Kubańczyków ruch bezwizowy, zamykając jedną z głównych dróg ucieczki. Ci, którzy zostali, mają coraz mniej możliwości wyjazdu. To zwiększa presję na reżim, ale też ryzyko krwawej konfrontacji.
Co możemy zrobić stąd, z Polski? Przede wszystkim mówić o tym głośno i nie dać się nabrać na romantyczny mit „wyspy rewolucji”. Warto śledzić i wspierać organizacje dokumentujące represje, takie jak Prisoners Defenders czy Cubalex. Warto też przypominać polskim politykom, że prawa człowieka na Kubie to nie egzotyczny temat, tylko sprawa, którą sami dobrze rozumiemy.
My wiemy, jak kończy się komunizm. Kubańczycy właśnie się tego uczą.
